ҚЫЗЫЛОРДА
ОБЛЫСЫ
ӘКІМДІГІНІҢ РЕСМИ
ИНТЕРНЕТ-РЕСУРСЫ

Error message

  • Notice: Use of undefined constant php - assumed 'php' in eval() (line 48 of /var/www/modules/php/php.module(80) : eval()'d code).
  • Notice: Use of undefined constant php - assumed 'php' in eval() (line 61 of /var/www/modules/php/php.module(80) : eval()'d code).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).

2016  жылдың І тоқсанға  атқарған жұмыстары туралы ақпарат
1.Орман шаруашылығы саласы бойынша
Облыс аумағында мемлекеттік орман қоры жерлерінің жалпы көлемі 6,5 млн.га болса, оның 3,03 млн га орманды алқапты құрайды. Орман шаруашылығы саласының 545 қызметкерлері орманды күзету, қорғау және өсімін молайту жұмыстарымен айналысады. 
Орман шаруашылығы мекемелері  орманды күзету, қорғау және өсімін арттыру бойынша біршама жұмыстар атқарылуда.
Атап айтқанда, облыстағы мемлекеттік орман қоры аумағы мен ауылшаруашылығы құрылымдарына қарасты орманды алқаптарда өрт қауіпі бар кезеңдерде жүргізілетін шаралардың іс-шара жоспары облыс әкімінің орынбасарымен бекітілді. 
Облыс әкімінің 2016 жылғы 25 наурыздағы №244-ө өкімімен 2016 жылдың өрт қауіпті маусымында орман және дала өрттерінің алдын алу және оларды жою жөніндегі облыстық жұмыс тобы құрылды. 
Облыс бойынша орман шаруашылығы мекемелерінде 9 дана өрт сөндіру машинасы мен 50 тұрақты өрт сөндірушілер қызмет атқарады. Сонымен қатар 20 трактор тіркемесімен, 1 дана өрт–химиялық  станциясы, 9 дана радиостанция,  29 дана арқаға салып жүретін өрт сөндіргіштер, 425 ұрғыш, 91 дана балта, 149 дана күректер дайындалды. Өртке қауіпті учаскелерге 16 қадағалау мұнаралары орнатылған.
Орман  өртін болдырмау мақсатында осы жылы 82 шақырымға жаңадан өрт жолақтары, 396 шақырымға ескі жолақтары қалпына келтірілді. Өртке қауіпті деген жерлерге 20 дана аншлаг, панно орналастырылып, ауылдық округтерге 380 дана ескерту хаттары таратылып, ақпарат құралдарына 8 рет мақалалар жарияланды. 
Орманды жанама пайдалануға  124 дана орман билеті босатылып,  жер мал жайылымдық, бақша егуге, шөп шабуға 1 жылға берілді.  
2016 жылдың есепті кезеңінде 4308 гектар жерге сексеуіл, жеміс, саялы ағаш көшеттері егілді, оның ішінде 3000 гектары Арал теңізінің құрғаған ұлтанына егілген.  2016 жылдың басынан бері заңсыз орман ағашын кесудің 7 фактісі анықталып, олардың табиғатқа келтірген  1276,8 мың теңге залал құрап, 4,2 мың теңге өндірілді. 
2.Су ресурстарын пайдалану саласы бойынша
«Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» САРАТС-2  жобасы туралы 
САРАТС  жобасының екінші фазасын бастау бойынша жұмыстар атқарылуда. Жобаның құны 23,2 млрд.теңге, оның 85% Дүниежүзілік Банк заемы және 15% республикалық бюджет есебінен.
Қарыз Келісімі туралы Дүниежүзілік Банктің шарт талаптарына сәйкес келіссөздерді бастау үшін 2014 жылдың қарашасында Арал-Сырдария бассейні елдеріне (Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан) хабарландыру хаттары жолданған болатын. 
Өзбекстан Республикасы жобаның жүзеге асуы Арал теңізі бассейнінің экологиялық жағдайына кері әсерін тигізуі мүмкіндігіне сүйене отырып, САРАТС-2 жобасын жүзеге асыруды қолдамайтындығын білдірді. 
Өз кезегінде, Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігімен (2015 жылғы 21 қаңтар, 10 ақпан және 27 наурызда) өзбек тарапына САРАТС-2 жобасының жүзеге асырылуы қоршаған ортаға  кері әсерін тигізбейтіндігі, керісінше Арал теңізі бассейнінің экологиялық жағдайын жақсартатындығы туралы негізделген жауап ұсынылды. 
Қалыптасқан жағдайға байланысты, Дүниежүзілік Банк «САРАТС-2» жобасының қоршаған ортаға әсерін бағалау үшін тәуелсіз сарапшыларды тағайындады. 
2015 жылғы 23 қазанда тәуелсіз сарапшылардың есебі Дүниежүзілік Банктің қарауына ұсынылды. Дүниежүзілік Банктің тәуелсіз сарапшыларымен өзбек тарапының ұстанымына сәйкес, төмендегідей қорытынды берілген:
1. Айдаркөл-Арнасай көлдер жүйесіне Шардара су қоймасынан жылына 1,5 км3 кем емес мөлшерде су тастау;
2. Көлдер жүйелерін қалпына келтіру мен балық өсіру тоғандарын кеңейту жөніндегі 2 компонентті жобадан алып тастау;
3. Солтүстік Арал теңізін қалпына келтірудің 2 деңгейлі нұсқасын жүзеге асыру.
Дегенмен, Арал өңірі үшін маңызы зор жобаны іске асыру Өзбекстан тарапының негізсіз ұстанымынан созылуда. 2015 жылы ақпанда Өзбекстан Республикасының Ауыл және су шаруашылығы министрлігі жобаны іске асыру орынсыз деген қайта ескерту берді.
2015 жылғы желтоқсанда және 2016 жылғы қаңтарда Дүниежүзілік банкінің қатысумен өткізілген Өзбекстан мен Қазақстан арасындағы келіссөздердің қорытындысы бойынша өзбекстан тарапы САРАТС-2 жобасының барлық компоненттері Арал өңірін жақсартуға бағытталғанын мойындап, бірақ САРАТС-2 жобасының іске асырылуына тек Шардара су қоймасынан Арнасай ойпатына талап етілген көлемде жыл сайын су жіберу арқылы Айдар-Арнасай көлдер жүйесін сақтап қалу мәселесі шешілгеннен кейін келісетіндігін білдірді.
Сонымен бірге, Қазақстан осындай кепілдік бере алмайды, өйткені Арнасай ойпатының Сырдария өзенімен гидравликалық байланысы жоқ және Арал теңізі бассейніне қатысты барлық мемлекетаралық құжаттар бойынша Айдар-Арнасай көлдер жүйесі су тұтынушы ретінде су объектісі болып табылмайды және Орталық Азия елдері арасында Сырдария өзенінің су ресурстарын тарату кезінде ескерілмейді.
Дүниежүзілік банк тараптарға Айдар-Арнасай көлдер жүйесінің жағдайымен жергілікті жерге барып танысуды және САРАТС-2 жобасын іске  асыруды бастау үшін мәмлеге келуді ұсынды. 
Арал өңірі үшін маңызы зор жобаны іске асыру Өзбекстан тарапының негізсіз ұстанымынан созылуына байланысты, САРАТС-2 жобасын Өзбекстан Республикасының келісімінсіз жүзеге асыру мүмкіндіктерін қарастыруды жөн деп есептейміз. 
Сондай-ақ атап өту керек, жобаны жүзеге асыру жөнінде бір жақты шешім қабылданған жағдайда, Қазақстан ешқандай халықаралық нормаларды бұзбайды.
Елді мекендерді аяқ сумен қамтамасыз ету бойынша 2016 жылға елді мекендердің экологиялық жағдайын және аяқ сумен қамтамасыз ету мақсатында  барлығы 5 су шаруашылығы нысандарын тазалау, оның ішінде  (Қазалы ауданы, Сарыбұлақ ауылдық округінің сумен қамтамасыз етілуін жақсарту, Жалағаш ауданы Аққұм ауылдық округіндегі "Ақарық" каналы, Сырдария ауданы Жетікөл ауылдық округіндегі "Жыңғылдыкөл" каналы, Шиелі ауданы Шиелі кентіндегі "Базар арығы" каналы, Шиелі ауданы Сұлутөбе ауылдық округіндегі "Бозарық" каналы)  жұмыстарына облыстық бюджеттен 346,5 млн. теңге бөлініп, қазіргі таңда аталған  жұмыстар бойынша мемлекеттік сатып алу конкурстары жүргізілуде.
«Табиғат» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнымен облыс көлеміндегі коммуналдық меншікке алынатын 372 су шаруашылығы нысандары анықталып, есепке алынды. Оның бүгінгі күнге 188 су шаруашылығы нысандары аудандар мен Қызылорда қаласының коммуналдық мүлік деңгейінен облыстық коммуналдық мүлік деңгейіне өткізілді. 
3.Балық шаруашылығы саласы бойынша
Облыс бойынша балық шаруашылығына маңызы бар Кіші Арал теңізі (328 800 га), Сырдария өзені (263 000 га) мен жергілікті маңызы бар 184 су айдыны (45 500 га).
Бүгінгі күні, облыс аумағында балық шаруашылығына маңызы бар Кіші Арал теңізінің 18 учаскесі толығымен және жергілікті маңызы бар 184 су айдындарының 141 конкурстық негізде табиғат пайдаланушыларға бекітіліп берілген.
Қалған жергілікті маңызы бар балық шаруашылығы су айдындарының 43-і резервтiк қорда тұр.
Балық аулау
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2016 жылғы      15 ақпандағы № 66 бұйрығымен 2016 жылға облысқа 7883 тонна балық аулау лимиті бекітілді.
2016 жылдың І тоқсанында 2493 тоннаға рұқсаттар беріліп, республикалық бюджетке 32,8 млн. теңге қаржы түсті. 
Балық экспорты
2015 жылы барлығы 1768 тонна балық өнімдері экспортталса, оның ішінде Европа елдеріне 847 тонна және Ресей Федерациясына 921 тонна балық өнімдері экспортқа шығарылды (Германия, Дания, Польша, Австрия, Грузия, Әзірбайжан).
2016 жылдың 3 айында 382,8 тонна болатын, құны 1,5 мың АҚШ долларды құрайтын балық өнімдері Европа елдеріне экспортталды (Дания, Польша, Австрия, Грузия, Әзірбайжан).
Жыртқыш аңдардың санын реттеу
2016 жылға аталған шараға облыстық бюджеттен 15 073 700 теңге бөлініп, 115 қасқыр мен 1078 шибөрі ату жоспарлануда.
Бүгінгі күні, орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемелерінде жыртқыш аңдардың санын реттеу жұмыстарын жүргізуге, мемлекеттік сатып алу конкурстары ұйымдастырылуда. 
Жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсаттар беру
2016 жылдың І тоқсанында табиғат пайдаланушыларға жануарлар дүниесін (балық аулау, аң ату) пайдалану үшін 121 рұқсаттар берілді.
Браконьерлермен күрес шаралары
Орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемелері қызметкерлерінің күшімен жыл басынан бері аң аулау ережесін бұзудың 29 фактісі анықталып, оларға 180,2 мың теңге әкімшілік айыппұлдар салынып, 53 мың теңгесі өндірілді.
Табиғатқа келтірген залалы үшін  29,6 мың теңге айыппұл салынып, 8,4 мың теңгесі өндірілді. 
Облыстық орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы, облыстық ішкі істер департаментімен бірлесіп «Уылдырық-2016» акциясының іс-шара жоспарына сәйкес жұмыстар жасауда.
Биотехникалық іс-шаралар
2016 жылы орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемелеріне биотехникалық іс-шараларды жүзеге асыруға 1 153 мың теңге қаржы бөлінді.
Аталған қаржыға, жануарларды қысқы уақытта қосымша қоректендіру мақсатында жем сатып алу, шөп шашу, астау, аншлагтар орналастыру, тұз шашу, пана дайындау және жабайы аң-құстардың санағын жүргізу жұмыстары атқарылуда.
4.Мемлекеттік  қызмет  көрсету  бойынша .
2016 жылдың І тоқсаны бойынша  240 шаруашылық субъектілері болып табылатын кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер, шағын кәсіпкерлік серіктестіктері және жеке кәсіпкерлер арқылы тапсырылған құжаттамаларға оның ішінде, халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы - 37, қағаз жүзінде - 2, электронды портал арқылы - 84, МЕМСАРАПТАМА арқылы - 117 мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындылары берілді.
Сонымен қатар, 2016 жылдың І тоқсанында өтінімдері бойынша 54 табиғат пайдаланушыларға II-санат бойынша - 4, III-санат бойынша – 6,IV санат бойынша – 44  қоршаған ортаға эмиссиялар үшін рұқсаттар берілді.
Оның ішінде, халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы - 2, қағаз жүзінде - 0, электронды портал арқылы – 52  табиғат пайдаланушыларға қоршаған ортаға эмиссиялар үшін  рұқсаттар берілді
5.Табиғат қорғау шаралары бойынша
Облыс көлеміндегі иесіз қалдықтарш туралы
Басқарма тарапынан облыс көлеміндегі иесіз қалдықтарға мониторинг жұмыстары жүргізіліп, қазіргі таңда облыста үлкен көлемде 3 аймақта жинақталған иесіз қалдықтар анықталып отыр.
Атап айтсақ:
1.Арал ауданындағы «Чайка» және «Березка» әскери қалашықтарының орындарындағы құрылыс қалдықтары. Жалпы ауданы – 40 гектар, 
ал, көлемі жобамен – 80 мың текше метрді құрайды;
2.Арал ауданындағы «Урал» әскери қалашығының орнындағы құрылыс қалдықтары. Жалпы ауданы – 50 гектар, ал, көлемі жобамен – 
100 мың текше метрді құрайды;
3.Қармақшы ауданындағы Байқоңыр ғарыш айлағының №9 және 
№20 алаңдарының бұрынғы таратылған әскери бөлімдерден қалған құрылыс және тұрмыстық қалдықтар. Жалпы ауданы – 100 гектар, ал, көлемі жобамен – 188 мың текше метрді құрап отыр.
(Ескертпе: Арал ауданы, Арал қаласында «Чайка», «Березка» және «Урал» әскери қалашықтарының орындарындағы құрылыс қалдықтарды коммуналдық меншікке беру үшін Арал аудандық сотына Арал ауданы әкімдігінің 2015 жылғы 8 желтоқсандағы №03-8/2015 арызы жолданып, Арал аудандық сотының 2015 жылғы 29 желтоқсандағы №2-1091/5 шешімімен аталған иесіз қалдықтар коммуналдық меншікке түсті деп танылды.
Ал, Қармақшы аудан әкімдігі тарпынан жоғарыда аталған иесіз қалдықтарды сот шешімімен республикалық меншікке өткізу жұмыстары жүргізілуде). 
Облыс көлеміндегі санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру жұмыстарының барысы туралы 
Облыс әкімінің өкіміне сәйкес 2016 жылғы көктемгі маусымдағы 10 наурыз   бен 10 мамыр аралығында облыс елді мекендерінде санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру екі айлығы жарияланып, сенбіліктер басталды. 
Осыған сәйкес, облыс әкімдігі тарапынан санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру шаралары бойынша нақты іс-шара жоспарлары қабылданды. 
Маусымдық кезен басталғаннан бері 4 рет сенбіліктер ұйымдастырылды. 
Аталған сенбіліктерге облыс бойынша 40 мыңға жуық адам күші мен 380 - 400 арнайы техникалар жұмылдырылды. 
Нәтижесінде арнайы полигондарға 25 мың текше метрден астам тұрмыстық қатты қалдықтар мен қоқыстар шығарылды. 
Сенбіліктерде тек қана санитариялық тазалық шараларымен айналыспай, көше келбетіне сән беретін ғимараттар мен тұрғын үйлердің сыртқы келбетін әрлеу, аула қоршауларын жөндеп, әктеу, сырлау, жеміс ағаштары мен гүлзарлар отырғызу жұмыстары атқарылуда.
Сонымен қатар, облыс әкімдігі жанынан облыс бойынша санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру шараларын үйлестіруші жұмысшы тобы құрылып, өз жұмысына кірісті.  
Бұл жұмысшы топтың негізгі мақсаты - облыс көлеміндегі санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру іс - шараларының тиісті денгейде ұйымдастырылуын үйлестіру болып табылады. 
Бүгінгі таңда, аталған жұмысшы топтың 2 рет отырысы өткізіліп, Қызылорда қаласы және аудан әкімдіктері мен тиісті сала басшыларына нақты тапсырмалар мен ұсыныстар енгізілді.
Облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының жанынан санитариялық тазалық жұмыстарының барысын бақылау мақсатында арнайы жедел топ құрылып, рейд жұмыстары тұрақты түрде жүргізілуде. 
Бұл жедел топтың рейд жұмыстарының нәтижелері тұрақты түрде баспасөз беттерінде жариялануда.
Қазіргі таңда, облыс көлемінде санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру шараларын жүргізуге арналған жадынама әзірленіп, қала және аудан әкімдіктеріне таратылды.
2016 жылғы 19 наурыздағы сенбілікте облысты көркейту және көгалдандыру мақсатында облыс әкімі Қ. Көшербаевтың қатысуымен Тұңғыш президент атындағы саябақта ағаш отырғызу рәсімі ұйымдастырылды. 
Аталған іс-шараға облыстық басқармалардан барлығы 
270 қызметкерлер қатысып, 2100 ағаш көшеттері отырғызылды. 
Акцияға облысымыздың барлық елді мекендерде жалғасын тауып, облыс бойынша барлығы 5 мыңға жуық адам күші жұмылдырылып, 
15 мыңнан астам ағаш көшеттері отырғызылды.  
2016 жылғы 25 наурызда Қызылорда облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы, Қызылорда облысы тұтынушыларының құқықтарын қорғау департаменті, Жергілікті полиция қызметімен бірлесе отырып, облыстық коммуникациялар орталығында санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру жұмыстарының барысы туралы баспасөз отырысы ұйымдастырылды.
Сонымен қатар, Қызылорда облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының ұйымдастыруымен 2016 жылғы 
29 наурызда Арал және Қазалы аудандарында көшпелі мәжілістер өтті. 
Ал, Қарамақшы, Жалағаш, Сырдария, Шиелі және Жаңақорған аудандарында осы тектес көшпелі мәжілістер үстіміздегі жылдың сәуір айының бірінші он күндігінде өткізу жоспарланып отыр. 
2016 жылғы 29 наурызда Қызылорда облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы мен Қызылорда облысы тұтынушыларының құықтарын қорғау департаментінің мамандары 
Қазақстан – Қызылорда телеарнасындағы «Жаңа күн» бағдарламасына қатысып, тікелей эфирде облысымыздың санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру жұмыстарын талқылап, насихаттады.

06.04.2016


Облыстық табиғи ресурстар және табиғат  пайдалануды реттеу басқармасының
2015 жылға атқарған жұмыстары туралы ақпарат
1.Орман шаруашылығы саласы бойынша
Облыс аумағында мемлекеттік орман қоры жерлерінің жалпы көлемі 6,5 млн.га болса, оның 3,03 млн га орманды алқапты құрайды. Орман шаруашылығы саласының 494 қызметкерлері орманды күзету, қорғау және өсімін молайту жұмыстарымен айналысады. Орман шаруашылығы мекемелері  орманды күзету, қорғау және өсімін арттыру бойынша біршама жұмыстар атқаруда. Атап айтқанда, облыстағы мемлекеттік орман қоры аумағы мен ауылшаруашылығы құрылымдарына қарасты орманды алқаптарда өрт қауіпі бар кезеңдерде жүргізілетін шаралардың іс-шара жоспары облыс әкімінің орынбасарымен бекітілді.  Облыс әкімінің 2015 жылғы 7 сәуірдегі №681-ө өкімімен 2015 жылдың өрт қауіпті маусымында орман және дала өрттерінің алдын алу және оларды жою жөніндегі облыстық жұмыс тобы құрылды.  Облыс бойынша орман шаруашылығы мекемелерінде 9 дана өрт сөндіру машинасы мен 51 тұрақты өрт сөндірушілер қызмет атқарады. Сонымен қатар 20 трактор тіркемесімен, 1 дана өрт–химиялық  станциясы, 9 дана радиостанция,  29 дана арқаға салып жүретін өрт сөндіргіштер, 425 ұрғыш, 91 дана балта, 149 дана күректер дайындалды. Өртке қауіпті учаскелерге 16 қадағалау мұнаралары орнатылған. Орман  өртін болдырмау мақсатында осы жылы 438 шақырымға жаңадан өрт жолақтары, 3193 шақырымға ескі жолақтары қалпына келтірілді. Өртке қауіпті деген жерлерге 51 дана аншлаг, панно орналастырылып, ауылдық округтерге 1290  дана ескерту хаттары таратылып, ақпарат құралдарына 26 рет мақалалар жарияланды.  2015 жылы халықты отынмен қамтамасыз ету мақсатында 27,4 мың текше метр жыңғыл бұталары босатылды.   Орманды жанама пайдалануға  167 дана орман билеті босатылып,  жер мал жайылымдық, бақша егуге, шөп шабуға 1 жылға берілді.  2015 жылдың есепті кезеңінде 10707 гектар жерге сексеуіл, жеміс, саялы ағаш көшеттері егілді, оның ішінде 5000 гектары Арал теңізінің құрғаған ұлтанына егілген. Ағаш көшеттерін өсіретін 16,8 га орман тұқымбағы ұйымдастырылып, 60,8 га жердің шығымдылығы нашар бұрынғы жылғы егілген орман екпелері толықтырылды.  Орман алқаптарының санитарлық жағдайын анықтау мақсатында 594  мың гектар жерге орман патологиялық зерттеу жұмыстары жүргізіліп, 500 га сексеуіл алқабына химиялық  өңдеу жұмыстары атқарылды.  2015 жылдың басынан бері заңсыз орман ағашын кесудің 28 фактісі анықталып, олардың табиғатқа келтірген  865,5 мың теңге залал құрап толығымен өндірілді.
2.Су ресурстарын пайдалану саласы бойынша
«Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» САРАТС-2  жобасы туралы  
Қазіргі таңда, «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтап қалу» жобасының екінші фазасын (бұдан әрі САРАТС-2) іске асыру жұмыстарын жүргізу өз жалғасын табуда. САРАТС-2 жобаның  құны 23,2 млрд.теңге. Қарыз Келісімі туралы Дүниежүзілік Банктің шарт талаптарына сәйкес келіссөздерді бастау үшін 2014 жылдың қарашасында Арал-Сырдария бассейні елдеріне (Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан) хабарландыру хаттары жолданған болатын. Өзбекстан Республикасы жобаның жүзеге асуы Арал теңізі бассейнінің экологиялық жағдайына кері әсерін тигізуі мүмкіндігіне сүйене отырып, САРАТС-2 жобасын жүзеге асыруды қолдамайтындығын білдірді. Қалыптасқан жағдайға байланысты, Дүниежүзілік Банк  «САРАТС-2» жобасының қоршаған ортаға әсерін бағалау үшін тәуелсіз сарапшыларды тағайындады.2015 жылғы 7 желтоқсанында Премьер - Министрдің Бірінші Орынбасары Б.Сағынтаев Дүниежүзілік банктің Орталық Азия бойынша өңірлік директоры Сародж Кумар Джа мырзамен САРАТС-2 жобасын іске асыру мәселесін талқыланған.САРАТС-2 жобасын жүзеге асыру мәселесін шешу үшін 2016 жылдың қаңтар айының 18-20 аралығында Алматы қаласында  Дүниежүзілік Банктің ұйымдастыруымен 3 жақты кездесу өткізу ұйымдастырылатын болады.
Елді мекендерді аяқ сумен қамтамасыз ету бойынша 2015 жылы 8 су шаруашылығы нысандарын жөндеуге (Қазалы ауданы, Аранды ауылдық округіндегі «Қарлан» каналын, «Қармақшы ауданы Жосалы кентіндегі «Сарыөзек» көлінің жағалауын нығайту» Жалағаш ауданы, Бұқарбай батыр ауылдық округіндегі «Р-7» каналын, Таң ауылдық округіндегі «Бастау» каналын, Мырзабай ахун ауылдық округіндегі «Майжарма» каналының бойынан дренаж жүйесін орнату, Сырдария ауданы Жетікөл ауылдық округіндегі «Хозцентр» каналын, Қоғалыкөл ауылдық округіндегі «Жаңаарық»каналын, Жаңақорған ауданы, Сунақ ата ауылдық округіндегі «Ескі екпінді» каналын) Қызылорда қаласындағы Қызылжарма және Жібек жолы каналдарын ұстап тұру, 2 дана СНП 500/10 насос қондырғыларын алып беру (Қазалы ауданы, Құмжиек ауылдық округіне, Қызылорда қаласындағы Жібек жолы каналына) жұмыстарына, яғни барлығы  369,5 млн. теңге бөлініп, аталған жұмыстар толығымен орындалды. Үстіміздегі жылы жоспарланған жұмыстардың нәтижесінде 8 елді мекеннің аяқ сумен қамтамасыз етілуі жақсарды.  «Табиғат» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнымен облыс көлеміндегі коммуналдық меншікке алынатын 371 су шаруашылығы нысандары анықталып, есепке алынды. Оның бүгінге күнге Қызылорда облысы әкімдігінің қаулыларына сәйкес 142 су шаруашылығы нысандары аудандар мен Қызылорда қаласының коммуналдық мүлік деңгейінен облыстық коммуналдық мүлік деңгейіне өткізілді. Қазіргі таңда қосымша 45 су шаруашылығы нысандарын облыстық коммуналдық мүлік деңгейіне өтізу жұмыстары жүргізілуде.
Сырдария өзенінің сол жағалауын бекіту және қайта жаңғырту жобасы туралы «Қызылорда қаласы аумағындағы Сырдария өзенінің сол жағалауын бекітудің» жобалық - сметалық құжаттарын әзірлеу жұмыстарына облыстық бюджеттен 158,6 млн. теңге қаржы бөлініп, жеңімпаз мердігер «Институт Казгипроводхоз» өндірістік кооперативі танылып, 153,2 млн. теңге қаржыға келісім-шарт жасалды. 2015 жылдың 31 желтоқсанында №01-0603/15 санды  мемлекеттік сараптаманың қорытындысы алынды. Жобаның жалпы құны – 12,205 млрд. теңге құрайды.
3.Балық шаруашылығы саласы бойынша
Облыс бойынша балық шаруашылығына маңызы бар Кіші Арал теңізі (328 800 га), Сырдария өзені (263 000 га) мен жергілікті маңызы бар 180 су айдыны (45 500 га).Бүгінгі күні, облыс аумағында балық шаруашылығына маңызы бар Кіші Арал теңізінің 18 учаскесі толығымен және жергілікті маңызы бар 180 су айдындарының 134 конкурстық негізде табиғат пайдаланушыларға бекітіліп берілген.Қалған жергілікті маңызы бар балық шаруашылығы су айдындарының 46-ы резервтiк қорда тұр.
Балық аулау
2014 жылмен салыстырғанда 2015 жылы балық аулау лимиті 6725-тен 8 394 тоннаға (20 пайыз) ұлғайды. Соның ішінде, Кіші Арал теңізінен ауланатын балық 30 пайызға өсті.Бүгінгі күнге, облыс бойынша 7750 тонна балық ауланды.
Балық экспорты
Соңғы жылдары, балық өнімдері экспортының көлемі артып келеді. 2014 жылы 715 тонна экспортқа шығарылса, 2015 жылы  4 млн. 657 мың АҚШ доллары болатын  846 тонна балық өнімдері  Грузия, Дания, Польша, Австрия, Азербайжан мемлекеттеріне экспортқа шығарылды. 
Жыртқыш аңдардың санын реттеу
2015 жылға аталған шараға 124 қасқыр мен 590 шибөрі ату жоспарланды.
Бүгінгі күнге, 94 қасқыр (75 пайыз) және 590 шибөрі  (100 пайыз) атылып, аңшыларға 6 млн. 687 мың теңге сыйақы төленді.
Жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсатттар беру
Жануарлар дүниесін қорғау және балық шаруашылығы бөлімі  2015 жылдың 28 ақпанынан бастап табиғат пайдаланушыларға жануарлар дүниесін (балық аулау, аң ату) пайдалану үшін рұқсат бере бастады.Кіші Арал теңізі мен Сырдария өзені және жергілікті балық шаруашылығына маңызы бар су айдындары бойынша балық аулауға және облыс көлеміндегі  30 аңшылық шаруашылық субъектілеріне аң аулауға рұқсаттар берілуде. Браконьерлермен күрес шаралары
Орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемелері қызметкерлерінің күшімен жыл басынан бері аң аулау ережесін бұзудың 88 фактісі анықталды.
4. Мемлекеттік  қызмет  көрсету  бойынша .
2015 жылы 974 шаруашылық субъектілері болып табылатын кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер, шағын кәсіпкерлік серіктестіктері және жеке кәсіпкерлер арқылы тапсырылған құжаттамаларға оның ішінде, халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы - 211, қағаз жүзінде - 363, электронды портал арқылы - 247, МЕМСАРАПТАМА арқылы - 65 мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындылары берілді.Сонымен қатар, 2015 жылы өтінімдері бойынша 392 табиғат пайдаланушыларға II-санат бойынша - 21, III-санат бойынша – 58, IV санат бойынша – 313  қоршаған ортаға эмиссиялар үшін рұқсаттар берілді.
Оның ішінде, халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы - 93, қағаз жүзінде - 35, электронды портал арқылы – 264  табиғат пайдаланушыларға қоршаған ортаға эмиссиялар үшін  рұқсаттар берілді.
5.Тұрмысттық қатты қалдықтарды жинақталуы бойынша
Қалдықтарды басқару саласы бойынша 
Облыс көлемінде жыл басынан бастап 141,0 мың тонна тұрмыстық қатты қалдықтар жинақталған.
Облыс бойынша «Ибрайхан и К ЛТД»  ЖШС-гі ғана тұрмыстық қатты қалдықтарды өндеумен айналысады.
Жыл басынан бастап облыс бойынша  аталған мекемемен 3,75  мың тонна ТҚҚ өңделген. Пайыздық үлесі – 2,66 пайыз.Бүгінгі таңда, облыс тұрғындарының 51,54 пайызы  тұрмыстық қатты қалдықтарын тасмалдау қызметімен қамтамасыз етілген.  
Облыс көлеміндегі полигондарды экологиялық  және санитариялық талапқа сәйкестендіру
Облыста 145 тұрмыстық қатты қалдықтар жинақтау нысандары (полигондар) бар болса, оның 3-і Экологиялық Кодекс талаптарына сәйкес заңдастырылған. Бүгінгі таңда, тиісті талаптарға сәйкес келмейтін 142 өндіріс және тұтыну қалдықтарын орналастыру мен жою нысандарына арналған жер учаскелерін заңдастыру мақсатында (ҚР Экологиялық кодексінің 20-бабының
9-тармақшасы) Қызылорда облысы бойынша 131 ауылдық округ, 9 кент және 2 қала (Қазалы, Арал) әкімдіктері тарапынан түскен өтініштері арқылы сұратылған жер учаскелеріне алдын-ала таңдау жұмыстары жүргізіліп, жалпы көлемі 403,19 гектар жер учаскелеріне облыстық жер комиссиясының оң қорытындылары  қабылданып, облыс әкімдігі қаулыларымен белгіленді. Атап айтсақ, Арал ауданы бойынша  Арал қаласы, Жақсықылыш, Сексеуіл кенттері мен 21 ауылдық округі, Қазалы ауданы бойынша Әйтеке би кенті, Қазалы қаласы мен 19 ауылдық округі, Қармақшы ауданы бойынша Жосалы кентіне және 11 ауылдық округі, Сырдария ауданы бойынша Тереңөзек кенті мен 13 ауылдық округі, Шиелі ауданы бойынша Шиелі кенті мен 21 ауылдық округі, Жаңақорған ауданы бойынша Жаңақорған кенті,
4 ауылдық округі (21 ауылдық округтердің жер орналастыру жобаларына қажетті 17 137 мың теңге аудандық бюджеттен 2016 жылға бөлінген).   Сонымен қатар, облыс көлеміндегі тұрмыстық қатты қалдықтарды жинақтау нысандарын экологиялық және санитариялық талаптарға сәйкестендіру және мәселені кезең-кезеңімен шешу мақсатында
2011 жылы облыстық бюджеттен 9 800,0 мың теңге қаржы бөлініп, Қармақшы ауданы, Ақай ауылдық округіне тұрмыстық қатты қалдықтарды жинақтауға және жоюға арналған полигонның құрылысы жүргізілсе,
2013 жылы облыстық бюджеттен 34 306,0 мың теңге бөлініп, «Қармақшы ауданы Жосалы  кентінде ТҚҚ жинақтауға және жоюға арналған полигонының» құрылысы жүргізілді.  Ал, 2015 жылы «Қазалы ауданы, Әйтеке би кентінде тұрмыстық қатты қалдықтарды жинақтау мен жою нысанының құрылысын жүргізу» жобасына облыстық бюджеттен 22894,0 мың теңге бөлініп, полигон құрылысы толығымен аяқталды (Анықтама ретінде: Полигонда бақылау өткізу пункті, әкімшілік тұрмыстық корпусы, бақылау-залалсыздандыру ваннасы, арнаулы машиналарға арналған тұрақ, қойма, өрт қауіпсіздігіне арналған резервуар,техникалық суға арналған резервуар, электронды автоөлшеуші, темір қоршау және т.б. құрылыс жұмыстары жүргізілді). Бұл жұмыстар алдағы уақытта жалғасын таба беретін болады.
Облыс көлеміндегі иесіз қалдықтар туралы
Басқарма тарапынан облыс көлеміндегі иесіз қалдықтарға мониторинг жұмыстары жүргізіліп, қазіргі таңда облыста үлкен көлемде 3 аймақта жинақталған иесіз қалдықтар анықталып отыр.
Атап айтсақ:
1.Арал ауданындағы «Чайка» және «Березка» әскери қалашықтарының орындарындағы құрылыс қалдықтары. Жалпы ауданы – 40 гектар,
ал, көлемі жобамен – 80 мың текше метрді құрайды;
2.Арал ауданындағы «Урал» әскери қалашығының орнындағы құрылыс қалдықтары. Жалпы ауданы – 50 гектар, ал, көлемі жобамен–100 мың текше метрді құрайды;
3.Қармақшы ауданындағы Байқоңыр ғарыш айлағының №9 және №20 алаңдарының бұрынғы таратылған әскери бөлімдерден қалған құрылыс және тұрмыстық қалдықтар. Жалпы ауданы – 100 гектар, ал, көлемі жобамен – 188 мың текше метрді құрап отыр.                                                                                      Қазіргі уақытта, Арал және Қармақшы аудан әкімдіктерімен бірлесе отырып, жоғарыда аталған иесіз қалдықтарды сот шешімімен республикалық меншікке өткізу жұмыстары жүргізілуде.
Қызылорда қаласындағы тұрмыстық қатты  қалдықтарды кәдеге жарату жобасы туралы 2014 жылы Еуропалық даму және қайта құру банкісімен бірлесіп, Қызылорда қаласының тұрмыстық қалдықтарды кәдеге жарату жобасын қаржыландыру бойынша алдын - ала келісім жасалды.  Келісімнің жалпы соммасы - 9,0 млрд. теңге.
(Анықтама ретінде:       
•Еуропалық даму және қайта құру банкісі траншы - 3,6 млрд. теңге;
•облыс және/немесе Үкіметтің гранттық қаржылары - 3,6 млрд. теңге;
•Еуропалық даму және қайта құру банкісінің Таза Технологиялар Арнайы Қорынан қаржыландыру - 1,44 млрд. теңге;
•Еуропалық даму және қайта құру банкісінің техникалық ықпал ету гранттары-360,0 млн. теңге).
Бұл жоба аясында, қалдықтарды механикалық-биологиялық өңдеу бойынша кешеннің құрылысы, жаңа санитариялық полигон құрылысы, қазіргі полигонды жою жұмыстары жүргізілетін болады.
Бүгінгі таңда, жобаның техникалық экономикалық негіздемесін әзірлеу үшін кеңесшілер қызметіне Финляндия мемлекетінің техникалық экономикалық ықпал ету қоры мен Еңбек министрлігі арқылы 295 мың EUR гранттық қаржы бөлген.
«Байқоңыр (Байконур)» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» Ұлттық Компаниясы акционерлік қоғамы ұйымдастыруымен кеңесшілер ретінде таңдалған Финляндия мемлекетінің FCG Design and Engineering Ltd компаниясы таңдалып, аталмыш компания 2015 жылғы 15 маусымнан бастап жұмыстарын бастап,  жобаға қажетті бастапқы деректер жинақтау жұмыстары жүргізуде. Осы жоба жүзеге асырылған жағдайда тұрмыстық қатты қалдықтардың өңделу көрсеткіші бірнеше есеге өседі деп күтілуде.
Коммуналдық қалдықтардың түзілуі мен  жинақталу нормаларын есептеу қағидалары туралы 
Қызылорда облысында коммуналдық қалдықтардың түзілуі мен жинақталу нормаларын есептеу қағидалары әзірленіп, облыс әкімдігінің
2015 жылғы 8 сәуірдегі №911 Қаулысымен бекітілді.
Осыған сәйкес, ҚР Әділет министрлігі, Қызылорда облысының Әділет департаментінде 2015 жылғы 6 мамырдағы №4973 нөмірімен тіркелді. Қағида «Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы кодексінің 20 бабының  17-3) тармақшасы, «Коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормаларын есептеудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2014 жылғы  25 қарашадағы
№145 бұйрығы және Қазақстан Республикасының Премьер-Министрінің
2014 жылдың 12 желтоқсанындағы №143-ө өкімінің негізінде әзірленді.
Қазіргі таңда, қала және аудан әкімдіктері тарапынан осы қағиданы негізге ала отырып, тұрмыстық қатты қалдықтар жинақталу нормасын есептеу жұмыстары жүргізілуде.
Экологиялық кеңес туралы
2001 жылғы 23 қаңтардағы «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Заңын негізге ала отырып, Қызылорда облысы әкімдігінің 2015 жылғы 6 мамырдағы
№2 Қаулысымен Қызылорда облысы әкімдігі жанындағы экологиялық кеңес (бұдан әрі – Кеңес) құрылды.  Аталған Қаулымен Кеңестің құрамы бекітіліп, ережесі әзірленді. Кеңес Қызылорда облысында экология және табиғатты ұтымды пайдалану саласындағы негізгі бағыттарды үйлестіру мақсатында құрылған.  Экологиялық кеңестің негізгі қызметі - Қызылорда облысында экология саласын дамыту және табиғатты ұтымды пайдаланудың негізгі бағыттарды үйлестіру болып табылады. Кенес мүшелерінің құрамына тиісті сала басшылары, облыстық мәслихатының депутаттары, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері енгізілді.Аталған Кеңес отырыстарында облысымыздың экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында туындаған мәселелер талқыланып және олардың оң шешімін табу мақсатындағы жұмыстар атқарылатын болады. 2015 жылғы 2 желтоқсанда облыс әкімінің орынбасары С. Қожаниязовтың төрағалығымен Қызылорда облысы әкімдігі жанындағы экологиялық кеңестің 1-ші отырысы өткізілді.Кеңес отырысының күн тәртібінде Қазақстан Республикасының «жасыл экономикаға» көшуі жөніндегі тұжырымдаманы Қызылорда облысы көлемінде іске асырылуы және Шиелі және Жаңақорған аудандары бойынша туындаған экологиялық мәселелер кеңінен талқыланды. Ал, 2015 жылғы 24 желтоқсанда облыс әкімінің орынбасары
С.Қожаниязовтың төрағалығымен Қызылорда облысы әкімдігі жанындағы экологиялық кеңестің 2-ші отырысы өткізілді. Кеңес отырысының күн тәртібінде Қызылорда облысы бойынша бірінші кезектегі экологиялық өзекті мәселелері және Қызылорда қаласы, Сырдария ауданы бойынша туындаған мәселелер кеңінен талқыланды. Мәжілістердің нәтижесімен экология бағытындағы көкей тесті сұрақттардың шешу жолдары қарастырылып, тисіті сала басшылары мен аудан әкімдіктеріне Кеңес тарапынан ұсыныс-пікірлер енгізілді.
Облыс көлеміндегі санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру  жұмыстарының барысы туралы  
2015 жылғы облыс әкімінің «Облыс елді мекендерінде санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру екі айлығын өткізу туралы» өкімдеріне сәйкес, облыстың барлық қала және аудан әкімдіктерінде осы тектес өкімдер қабылданып, барлық деңгейдегі елді мекендерде сенбіліктер ұйымдастырылды.
Атап айтсақ, үстімізге жылдың көктемгі маусымында төрт ай, ал күгзі маусымында екі ай тұрақты түрде санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру шаралары жүргізілді.
Аталған шараларға, яғни сенбіліктерге облыс бойынша 82 мыңнан астам адам күші мен 400-ге жуық әртүрлі арнайы техникалар жұмылдырылды. Нәтижесінде, арнайы полигондарға 54,3 мыңға жуық текше метр коммуналдық қалдықтар шығарылып, 250 шақырымға жуық арық жүйелері тазартылды. Сондай-ақ, көктемгі маусымдағы көркейту және көгалдандыру шаралары барысында қала және аудан әкімдіктерінің ұйымдастыруымен
151 мыңнан астам ағаш көшеттері отырғызылды. Шығымдылығы жобамен 52,3 пайыз болып отыр. Сонымен қатар, облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес, көктемгі және маусымдық жұмыстар кезенінде облыс әкімінің орынбасары Серік Салауатұлы Қожаниязовтың төрағалығымен Қызылорда облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы және Қызылорда облысы тұтынушыларының құқықтарын қорғау департаментінің басшылық құрамдарынан жұмысшы тобы құрылып, санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру жұмыстарын насихаттау мақсатындағы барлық аудандарда көшпелі мәжілістер ұйымдастырылды.Аталған мәжілістерге аудан әкімдері,аудан әкімінің орынбасарлары,«Нұр Отан» партиясының өкілдері, ардагерлер, жастар қоғамдық ұйымдары, ауылдық округ әкімдері, мемлекеттік мекеме басшылары қатысып, санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру жұмыстары кеңінен насихатталып, қадағалауға алынып, тиісті түсіндірме жұмыстары жүргізілді. Сондай-ақ,санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру жұмыстарының күзгі маусымдағы жүргізілу мерзімінде атқарылған жұмыстар тұрақты түрде облыстық және жергілік баспасөз беттерінде жарияланып, насихатталуда. Облыс көлемінде жүргізілген санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру жұмыстарының төңірегінде 2014 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне сәйкес қоғамға қарсы жасалатын құқық бұзушылықтарды анықтау шаралары Қызылорда қаласы және аудан әкімдіктері облыстық ішкі істер департаментімен бірлесе отырып, жүргізілді. Жүргізілген шаралар нәтижесінде барлығы жыл басынан бастап
6808 құқық бұзушылық анықталған.
Атап айтсақ:
•белгіленбеген орындарда сауда жасағаны үшін 1483 азаматқа (ӘҚБтК 204 бабы),
•иттер мен мысықтарды асырау және серуендету қағидаларын, қаңғыбас иттер мен мысықтарды аулау және жою қағидаларын бұзғаны үшін 983 азаматқа (ӘҚБтК 408 бабы),
•жекелеген қоғамдық орындарда темекі бұйымдарын тұтынуға тыйым салуды бұзғаны үшін 1526 азаматқа (ӘҚБтК 441 бабы), 
•қалалар мен елдi мекендердің аумақтарын абаттандыру қағидаларын бұзу, сондай-ақ қалалар мен елді мекендер инфрақұрылымы объектілерін бұзу, жасыл екпелерін жою және бүлдіргендері үшін 2816 азаматқа
(ӘҚБтК 505 бабы) әкімшілік шаралар көрілген.Жүргізілген іс-шаралардың нәтижесі бойынша 36 млн. 289 мыңнан астам теңге айыппұлдар салынып, оның 14 млн. 11 мыңнан астам теңгесі өндірілген.
 
 

2015 жылдың ІІІ тоқсанға атқарған жұмыстары туралы ақпарат
1.Орман шаруашылығы саласы бойынша
2015 жылы өрт қауіпті маусымда   Қызылорда облысы аумағында орман және дала өрттерінің алдын алу және жою жөніндегі іс-шаралар жоспары  облыс әкімінің орынбасарымен 2015 жылдың 18 наурызында бекітілді.
Облыс әкімінің 2015 жылғы 7 сәуірдегі №681-ө өкімімен 2015 жылдың өрт қауіпті маусымында орман және дала өрттерінің алдын алу және оларды жою жөніндегі облыстық жұмыс тобы құрылды.
2015 жылдың есепті кезеңінде  438 шақырымға жаңадан өрт жолақтары жүргізіліп, 3193 шақырымға ескі өрт жолақтары қалпына келтірілді.
Сонымен қатар, елді-мекендер мен ауылдық округтерге  1238  ескерту хаттар таратылып, ақпарат құралдарына 25 рет мақалалар жарияланды.
Қыс мезгілінде халықты отынмен қамтамасыз етуге 2015 жылға 28,1 текше метр жыңғыл бұталарын кесуге рұқсат алынып, есепті кезеңде 5,4 мың текше метрі игерілді.  
Орманды жанама пайдалануға  161 дана орман билеті босатылып  жер мал жайылымдық, бақша егуге, шөп шабуға 1 жылға берілді. 
2015 жылдың есепті кезеңінде 2007 гектар жерге сексеуіл, жеміс, саялы ағаш көшеттері егілді, оның ішінде 1000 гектары Арал теңізінің құрғаған ұлтанына егілген.   Ағаш көшеттерін өсіретін 7,6 га орман тұқымбағы ұйымдастырылып, 59,9 га жердің шығымдылығы нашар бұрынғы жылғы егілген орман екпелері толықтырылды. 
Орман алқаптарының санитарлық жағдайын анықтау мақсатында жыл сайын 297  мың гектар жерге орман патологиялық зерттеу жұмыстары жүргізіліп, 500  га сексеуіл алқабына химиялық  өңдеу жұмыстары атқарылды.
2015 жылдың басынан бері заңсыз орман ағашын кесудің 18 фактісі анықталып, олардың табиғатқа келтірген залалдан 855,6 мың теңге өндірілді.
 
2.Су ресурстарын пайдалану саласы бойынша
2015 жылы елді мекендердің экологиялық жағдайын және аяқ сумен қамтамасыз ету мақсатында  барлығы 8 су шаруашылығы нысандарын  (Қазалы ауданының Аранды ауылдық округіндегі «Қарлан» каналы, Жалағаш ауданының Бұқарбай батыр ауылдық округіндегі «Р-7» каналы және Таң ауылдық округіндегі «Бастау» каналы, Сырдария ауданының Жетікөл ауылдық округіндегі «Хозцентр» каналы және Қоғалыкөл ауылдық округіндегі «Жаңаарық» каналы, Жаңақорған ауданының Сунақ ата ауылдық округіндегі «Ескі екпінді», Жалағаш ауданы Мырзабай-ахун ауылдық округінің экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында «Майжарма» каналының бойынан дренаж жүйесін орнату, Қармақшы ауданы, Жосалы кентіндегі «Сарыөзек» көлінің жағалауын нығайту) жөндеу жұмыстарына қаржы қаралған. Оның ішінде, қазіргі таңда 5 су шаруашылығы нысандарының жұмыстары толығымен аяқталып (Жалағаш ауданының Бұқарбай батыр ауылдық округіндегі «Р-7» каналы және Таң ауылдық округіндегі «Бастау» каналы, Сырдария ауданының Жетікөл ауылдық округіндегі «Хозцентр» каналы және Қоғалыкөл ауылдық округіндегі «Жаңаарық» каналы, Жаңақорған ауданының Сунақ ата ауылдық округіндегі «Ескі екпінді»), 3 су шаруашылығы нысандарының жұмыстары жүргізілуде (Қазалы ауданының Аранды ауылдық округіндегі «Қарлан» каналы, Жалағаш ауданы Мырзабай-ахун ауылдық округінің экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында «Майжарма» каналының бойынан дренаж жүйесін орнату, Қармақшы ауданы, Жосалы кентіндегі «Сарыөзек» көлінің жағалауын нығайту) және  елді-мекендерге аяқ су апару үшін (Қазалы ауданы Құмжиек ауылдық округіне және Қызылорда қаласы «Жибек жолы) 2 дана СНП 500/10 насос қондырғылары  сатып алынып берілді.
 
3.Балық шаруашылығы саласы бойынша
Облыс бойынша балық шаруашылығына маңызы бар Кіші Арал теңізі (328 800 га), Сырдария өзені (263 000 га) мен жергілікті маңызы бар 180 су айдыны (45 500 га).
Бүгінгі күні, облыс аумағында балық шаруашылығына маңызы бар Кіші Арал теңізінің 18 учаскесі толығымен және жергілікті маңызы бар 180 су айдындарының 141 (немесе 78%) конкурстық негізде табиғат пайдаланушыларға бекітіліп берілген.
Қалған жергілікті маңызы бар балық шаруашылығы су айдындарының 39-ы резервтiк қорда тұр.
Балық аулау
2014 жылмен салыстырғанда 2015 жылы балық аулау лимиті 6725-тен 8 394 тоннаға (20 пайыз) ұлғайды. Соның ішінде, Кіші Арал теңізінен ауланатын балық 30 пайызға өсті.Бүгінгі күнге, облыс бойынша 4627 тонна балық ауланды.
Балық өңдеу
Қызылорда облысы бойынша өңдірілген балық өнімдері 2014 жылы 3 495 тонна болса, 2015 жылдың III-тоқсанына 1 878 тонна балық өңдірілді.
Балық экспорты
Соңғы жылдары, балық өнімдері экспортының көлемі артып келеді.2014 жылы 715 тонна экспортқа шығарылса,  2015 жылдың III-тоқсанына 507 тонна балық өнімдері  Грузия, Дания, Польша, Австрия, Германия мемлекеттеріне экспортқа шығарылды. 
Жыртқыш аңдардың санын реттеу
2015 жылға аталған шараға 124 қасқыр мен 509 шибөрі ату жоспарланды.Бүгінгі күнге,  88 қасқыр (70 пайыз) және 238 шибөрі  (40 пайыз) атылды.  Жыртқыш аңдардың санын реттеу шарасы жыл соңына дейін жалғастырылатын болады
Жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсатттар беру
Жануарлар дүниесін қорғау және балық шаруашылығы бөлімі 2015 жылдың 28 ақпанынан бастап табиғат пайдаланушыларға жануарлар дүниесін (балық аулау, аң ату) пайдалану үшін рұқсат бере бастады.Кіші Арал теңізі мен Сырдария өзені және жергілікті балық шаруашылығына маңызы бар су айдындары бойынша балық аулауға және облыс көлеміндегі 30 аңшылық шаруашылық субъектілеріне аң аулауға рұқсаттар берілуде.
Браконьерлермен күрес шаралары
Орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемелері қызметкерлерінің күшімен жыл басынан бері аң аулау ережесін бұзудың 49 фактісі анықталды.
 
4. Мемлекеттік  қызмет  көрсету  бойынша.
2015 жылдың тоғыз айында 746 шаруашылық субъектілері болып табылатын кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер, шағын кәсіпкерлік серіктестіктері және жеке кәсіпкерлер арқылы тапсырылған құжаттамаларға мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындылары берілді. 2015 жылдың жылдың тоғыз айында өтінімдері бойынша 299 табиғат пайдаланушыларға қоршаған ортаға үшін оның ішінде, II-санат бойынша - 18, III-санат бойынша - 38, IV санат бойынша – 243 қоршаған ортаға эмиссиялар үшін рұқсаттар берілді.
 
5.Тұрмысттық қатты қалдықтарды жинақталуы бойынша
Облыс бойынша 2015 жылдың қаңтар - қыркүйек айларында 99,7 мың тонна тұрмыстық қатты қалдықтар (бұдан әрі – ТҚҚ) жинақталған.
Тұрмыстық қатты қалдықтардың өңделуі бойынша
Облыс көлемінде «Ибрайхан и К ЛТД»  ЖШС-гі ғана тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеумен айналысады.
2015 жылғы қаңтар - қыркүйек айларында  облыс бойынша  аталған мекемемен 1,8  мың тонна ТҚҚ өңделген.
Иесіз қалдықтар туралы 
Облыс бойынша белгілі себептермен көп көлемде жинақталған қалдықтарға қала және аудан әкімдіктерімен бірлесе отырып мониторинг жүргізіліп, иесіз қалдықтарға түгендеу жұмыстары жүргізілді.
Бүгінгі таңда, облыс аумағында үш аумақта жинақталған иесіз қалдықтар жинақталып отыр.
Олар:
Арал ауданы, Арал қаласының батыс жағында орналасқан бұрынғы «Чайка» және «Березка» әскери қалашықтарының орындарындағы құрылыс қалдықтары шоғырланған. Ластанған жердің ауданы 40 га. құрайды. Қалдықтардың жалпы көлемі 80 мың м.3 .
Арал қаласының шығысында орналасқан бұрынғы «Урал» әскери қалашығының орнындағы құрылыс қалдықтары шоғырланған. Ластанған жердің ауданы 50 га. құрайды. Қалдықтардың жалпы көлемі 100 мың м3.
Қармақшы ауданы, Байқоңыр ғарыш айлағының №9 және
№20 алаңдарының бұрынғы таратылған әскери бөлімдерден қалған ауданы 55 га., көлемі 133 мың м3 және 45 га., көлемі 45 мың м3 құрылыс және тұрмыстық қалдықтар.
Ескертпе: Жоғарыда аталған иесіз қалдықтардың жай-күйі туралы есеп ай сайын Қызылорда облысының экология департаментімен келісіліп, Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігіне жолданып отырады.
 
Облыс бойынша санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру  жұмыстарының барысы туралы
Көктемгі маусымдағы
«Облыс елді мекендерінде санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру екі айлығын өткізу туралы» облыс әкімінің 2015 жылғы  6 наурыздағы №659-ө өкімімен  үстіміздегі жылдың 14 наурызы мен 16 мамыры аралығында санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру екі айлығы жарияланды.
Сонымен қатар, 2015 жылғы 22 мамырдағы №12-ө өкімімен  санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру жұмыстарының жүргізілу мерзімі
2015 жылдың 14 наурызы мен 29 маусымы аралығы болып өзгертілді.
Жоғарыда аталғандарға сәйкес, бүгінгі таңда облыстың барлық елді мекендерінде 13 рет сенбілік ұйымдастырылды.
Аталған сенбіліктерге 41 600 астам адам күші мен 335 дана техникалар жұмылдырылды.
Нәтижесінде, арнайы полигондарға 16,49 мың текше метр тұрмыстық қалдықтар шығарылды.
Күзгі маусымдағы
Облыс әкімінің 2015 жылғы 7 қыркүйектегі №98-ө «Облыс елді мекендерінде санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру екі айлығын өткізу туралы» өкімі қабылданды.
Осы өкімге сәйкес, облыстың барлық қала және аудан әкімдіктерінде осы тектес өкімдер қабылданып, барлық деңгейдегі елді мекендерде сенбіліктер ұйымдастырылуда.
Бүгінгі таңда, аталған сенбіліктерге 14 мыңнан астам адам күші мен
398 дана техникалар жұмылдырылды.
Нәтижесінде, арнайы полигондарға 3,5 мыңнан астам текше метр коммуналдық қалдықтар шығарылды.
Сонымен қатар, санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру жұмыстарының күзгі маусымдағы жүргізілу мерзімінде атқарылған жұмыстар тұрақты түрде облыстық және жергілік баспасөз беттерінде жарияланып, насихатталуда.
Облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес, облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының және Қызылорда облысы тұтынушыларының құқықтарын қорғау департаментінің басшылық құрамдарынан құрылған жұмысшы тобы қала және аудандарды аралап, санитариялық тазалық, көркейту және көгалдандыру жұмыстарын насихаттау мақсатындағы көшпелі мәжілістер ұйымдастырылуда.
Атап айтсақ, 2015 жылғы 21-22 қыркүйек аралығында Арал және Қазалы аудандарында, 28 қыркүйекте Қармақшы және Жалағаш аудандарында көшпелі мәжілістер ұйымдастырылып, мәжілістерге ауылдық округ әкімдері, мемлекеттік мекеме басшылары қатысты.

2015 жылдың І жартыжылдыққа атқарған жұмыстары туралы ақпарат

 
2015 жылы өрт қауіпті маусымда Қызылорда облысы аумағында орман және дала өрттерінің алдын алу және жою жөніндегі іс-шаралар жоспары облыс әкімінің орынбасарымен 2015 жылдың 18 наурызында бекітілді. 
Облыс әкімінің 2015 жылғы 7 сәуірдегі №681-ө өкімімен 2015 жылдың өрт қауіпті маусымында орман және дала өрттерінің алдын алу және оларды жою жөніндегі облыстық жұмыс тобы құрылды. 
2015 жылдың есепті кезеңінде 438 шақырымға жаңадан өрт жолақтары жүргізіліп, 3033 шақырымға ескі өрт жолақтары қалпына келтірілді.
Сонымен қатар, елді-мекендер мен ауылдық округтерге 1176 ескерту хаттар таратылып, ақпарат құралдарына 20 рет мақалалар жарияланды. 
Қыс мезгілінде халықты отынмен қамтамасыз етуге 2015 жылға 28,1 текше метр жыңғыл бұталарын кесуге рұқсат алынып, есепті кезеңде 5,2 мың текше метрі игерілді.  
Орманды жанама пайдалануға 128 дана орман билеті босатылып жер мал жайылымдық, бақша егуге, шөп шабуға 1 жылға берілді.  
2015 жылдың есепті кезеңінде 2007 гектар жерге сексеуіл, жеміс, саялы ағаш көшеттері егілді, оның ішінде 1000 гектары Арал теңізінің құрғаған ұлтанына егілген. Ағаш көшеттерін өсіретін 7,6 га орман тұқымбағы ұйымдастырылып, 59,9 га жердің шығымдылығы нашар бұрынғы жылғы егілген орман екпелері толықтырылды.  
Орман алқаптарының санитарлық жағдайын анықтау мақсатында жыл сайын 297  мың гектар жерге орман патологиялық зерттеу жұмыстары жүргізіліп, 500 га сексеуіл алқабына химиялық өңдеу жұмыстары атқарылды.
2015 жылдың басынан бері заңсыз орман ағашын кесудің 14 фактісі анықталып, олардың табиғатқа келтірген залалының көлемі 163,3 мың теңгені құрап толығымен өндірілді.
 
Тұрмысттық қатты қалдықтарды жинақталуы бойынша
Облыс бойынша 2015 жылдың 1-ші жарты жылдығында 71,5 мың тонна тұрмыстық қатты қалдықтар, өндірістік қалдықтар 47 мың тонна (бұдан әрі – ТҚҚ) жинақталған.
Тұрмыстық қатты қалдықтардың өңделуі бойынша
Облыс көлемінде «Ибрайхан и К ЛТД»  ЖШС-гі ғана тұрмыстық қатты қалдықтарды өндеумен айналысады. 
2015 жылғы 1-ші жарты жылдығында  облыс бойынша аталған мекемемен 2,8 мың тонна ТҚҚ өңделген.
Облыс бойынша санитариялық тазариялық, көркейту және көгалдандыру жұмыстарының барысы туралы
«Облыс елді мекендерінде санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру екі айлығын өткізу туралы» облыс әкімнің 2015 жылғы 6 наурыздағы №659-ө өкімімен  үстіміздегі жылдың 14 наурызы мен 16 мамыры аралығында санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру екі айлығы жарияланды.
Сонымен қатар, облыс әкімінің 2015 жылғы 22 мамырдағы №12-ө өкімімен санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру жұмыстарының жүргізілу мерзімі 2015 жылдың 14 наурызы мен 29 маусымы аралығы болып өзгертілді. 
Жоғарыда аталған өкімге сәйкес, бүгінгі таңда облыстың барлық елді мекендерінде сенбілік ұйымдастырылды.
Аталған сенбіліктерге 41 600 астам адам күші мен 354 дана техникалар жұмылдырылды. 
Нәтижесінде, арнайы полигондарға 26,5 мың текше метр тұрмыстық қалдықтар шығарылды.

2015 жылдың 1-ші тоқсанында атқарылған жұмыстар туралы ақпарат
 
Санитариялық тазалық жұмыстарының барысы туралы
«Облыс елді мекендерінде санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру екі айлығын өткізу туралы» облыс әкімнің 2015 жылғы 6 наурыздағы өкімімен үстіміздегі жылдың 14 наурызы мен 16 мамыры аралығында санитариялық тазарту, көркейту және көгалдандыру екі айлығы жарияланды. Осы өкімді іске асыру мақсатында, облыс бойынша біршама жұмыстар атқарылуда.
Атап айтсақ, ағымдағы жылдың наурыз айынан бастап, облыста 3 рет сенбілік ұйымдастырылып, аталған сенбіліктерге 20250 астам тұрғындар мен 318 дана техникалар жұмылдырылды. 
Нәтижесінде, арнайы полигондарға 5261 мың текше метр тұрмыстық қалдықтар шығарылып, 8300 шақырымға жуық көшелер мен арықтар тазаланды.
 
Құрамында сынап бар қатерлі қалдықтарды бөліп жинау тәжірбесін енгізу
2014 жылғы мамыр айынан бастап «ЭКО - Н Сервис» ЖШС-гі Құрамында сынап бар қатерлі қалдықтарды бөліп жинау жұмыстарымен айналысуда.  
«ЭКО - Н Сервис» ЖШС-гі жыл сайын құрамында сынап бар шамдарды бөліп жинау, өндеу және залалсыздандыру үшін қабылдайтын болады. 
«Экотром - 2У» құрылғысының қуаттылығы жылына 1500 тонна қауіпті қалдықтарды өндеуге және залалсыздандыруға мүмкіндік береді.
Есепті кезеңде ЭКО - Н Сервис» ЖШС-гі арқылы 5870 дана құрамында сынап бар энергоүнемдегіш шамдар өңделді.

Облыс аумағында мемлекеттік орман қоры жерлерінің жалпы көлемі 6,5 млн гектар болса, оның 3,03 млн гектары орманды алқап. Осы алқаптың 121,3 мың гектар жері 1 сыныпты аса өрті қауіпті жерлер, олар Сырдария өзенінің бойындағы тоғайлы орман алқаптары жатады, ал қалған көлемі 5 сыныпты өрт қауіпті жерлер. Орман құраушы негізгі ағаш - сексеуіл.

Облыстағы мемлекеттік орман қоры аумағымен ауылшаруашылығы құрылымдарына қарасты орманды алқаптарда өрт қауіпі бар кезеңдерде жүргізілетін шаралардың іс-шара жоспары  облыс әкімінің орынбасарымен бекітілді. Бұл іс-шараға облыстық орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық инспекциясы, облыстық ішкі істер департаменті, облыстық төтенше жағдайлар департаменті басшыларынан келісім алынды.

Сонымен қатар 2014 жылдың өрт қаупі маусымында орман және дала өрттерінің алдын алу және оларды жою жөніндегі облыстық жұмысшы тобын  (штабын) құру туралы облыс әкімінің 2014 жылғы 21 мамырда  №415 өкімі шықты.

«Міндетті түрде өртке қарсы қызмет құрылатын ұйымдармен объектілердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің  2007 жылғы 8 қыркүйектегі № 781 қаулысына сәйкес облыста 9 дана өрт сөндіру машинасы мен 51 тұрақты өрт сөндірушілер қызмет атқарады.

Облыс бойынша өртке қарсы орман шаруашылығы мекемелерінде 20 дана трактор тіркемесімен, 1 дана өрт–химиялық  станциясы, 9 дана радиостанция, 14 дана арқаға салып жүретін өрт сөндіргіштер, 495 дана ұрғыш, 91 дана балта, 159 дана күректер дайындалды. Өртке қауіпті учаскелерге 16 қадағалау мұнаралары орнатылған.

Орман өртінің алдын алу болдырмау мақсатында, 438 шақырымға жаңадан өрт жолақтары, 3193 шақырымға  ескі өрт жолақтары қалпына келтіріліп, өртке қауіпті деген жерлерге 43 дана аншлаг, панно орналастырылып, ауылдық округтерге 1717 ескерту хаттар таратылып, ақпарат құралдарына 26 рет мақалалар жарияланды.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 23 сәуірдегі № 460  қаулысымен сексеуіл екпелерінде басты мақсатта пайдалану үшін ағаш кесуге 10 жыл  мерзімге тыйым салынды.

Орман және аңшылық шаруашылығы Комитетінің 2013 жылғы 24 желтоқсандағы № 375 бұйрығы бойынша 2014 жылға 34,4 мың текше метр жыңғыл бұталарын кесуге рұқсат алынып, бүгінгі күнге 7,5 мың текше метрі игерілді.  

Орманды жанама пайдалануға 99 дана орман билеті босатылып, 67 мың гектар жер мал жайылымдық, бақша егуге,шөп шабуға 1 жылға берілді. Халыққа орманды жанама пайдалану мен отын босатудан жергілікті бюджетке есепті кезеңде 6701,24 мың теңге түсірілді.

2014 жылы 10707 гектар жерге сексеуіл, саялы, жеміс ағаштарын егу жұмыстары жоспарланып,  есепті кезеңде 2007 гектары орындалды, оның ішінде 1000 гектары Арал теңізінің құрғаған ұлтанына егілген. Қалған көлемі күз айында орындалатын болады.    

2014 жылдың басынан бері заңсыз орман ағашын кесудің 61 фактісі анықталып, олардың табиғатқа келтірген залалының көлемі 395,67 мың теңгені құрап, 378,17 мың теңгесі өндірілді.

 


Облыс аумағында мемлекеттік орман қоры жерлерінің жалпы көлемі 6,5 млн. га болса, оның 3,03 млн га орманды алқапты 431 штат бірлігі орман шаруашылығы саласының қызметкерлері күзету, қорғау және өсімін молайту жұмыстарымен айналысады. Облыстық бюджеттен қаржы бөлу арқылы штат бірліктері 85 пайызға толықты. Осы алқаптың 121,3 мың гектар жері  1 сыныпты аса өрті қауіпті жерлер, оған Сырдария өзенінің бойындағы тоғайлы орман алқаптары жатады, ал қалған көлемі 5 сыныпты өрт қауіпті жерлер. Орман құраушы негізгі ағаш - сексеуіл.

Балық шаруашылығы облыс үшін маңызды ауылшаруашылығы салаларының бірі. Өңіріміздің экономикалық дамуына, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде, ауыл аймақтағы халықты жұмыспен қамтуда және ауылшаруашылығы өнімдерінің экспортын арттыруда маңызды орын алатын сала.

Облыс бойынша балық шаруашылығына маңызы бар Кіші Арал теңізі (328,8 га), Сырдария өзені (820 км) мен жергілікті маңызы бар 166 су айдыны (45,6 мың га) бар. Жоғарыдағы су айдындарының 120-і ұзақ мерзімге табиғат пайдаланушыларға бекітіліп берілді. Бүгінгі  күні, Кіші Арал теңізінің 6 учаскесі мен 46 жергілікті маңызы бар су айдындары (көлдер) резервте тұр.

2013 жылы өндірістік және тұрмыстық қатты қалдықтардың жинақталған көлемі 120,10 мың тонна, ал өндірілгені 48,25 мың тонна болды. 2012 жылмен салыстырғанда жинақталған өндірістік және тұрмыстық қатты қалдықтардың көлемі 16,14 пайызға артты.

2013 жылы Арал қаласының экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында сор көлдерді қалпына келтіру жұмыстарына облыстық бюджеттен 99 377 мың теңге қаражат бөлініп, жұмыстар толығымен атқарылды.

Сонымен қатар, Қызылорда облысы әкімдігінің 2013 жылғы 5 қыркүйектегі №272 қаулысымен Қазақстан Республикасының «жасыл экономикаға» көшуі жөніндегі тұжырымдаманы Қызылорда облысында іске асыру жөніндегі 2013 – 2020 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары бекітіліп, тиісті шаралар қабылдануда.

Раздел: 
Құрылған күні: 06-09-2012 11:37
Жаңартылған күні: 06-04-2016 15:26

Error message

  • Notice: Use of undefined constant php - assumed 'php' in eval() (line 48 of /var/www/modules/php/php.module(80) : eval()'d code).
  • Notice: Use of undefined constant php - assumed 'php' in eval() (line 61 of /var/www/modules/php/php.module(80) : eval()'d code).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
  • Notice: Undefined property: stdClass::$field_news_url in include() (line 128 of /var/www/themes/lastver/slider.php).
Аймақ
Анықтама
Билік
Құқық
Табиғат
Экономика
Бизнес
Мем қызметтер
Қоғам
Инфрақұрылым

©  ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ ӘКІМДІГІ

Барлық құқықтар қорғалған және сақталған.

Сайттан мәлімет қолданған жағдайда түпнұсқаға сілтеме болуы міндетті

Яндекс.Метрика